Το Δέντρο Της Ζωής(2011)

(The Tree of Life) | Πρώτη προβολή: 26-05-2011

Ο τρόπος που δημιουργεί εδώ ο Malick μας κάνει να μην αναφερόμαστε πια σε ταινία, αλλά σε μια ύστατη μορφή τέχνης, γεμάτη συμβολισμούς, παύσεις, ονειρική φωτογραφία, ποίηση, φιλοσοφία, μελωδία...

Ο Μάλικ, δεν υπόκειται σε εύκολες λύσεις! Σίγουρα δεν είναι κάποιος που μπορεί κάποιος άνετα να κατανοήσει, και άνετα να αποδεχτεί. Οι ρυθμοί είναι αργοί και υπνωτιστικοί, κάνοντας ένα οικογενειακό πρωινό τραπέζι να δένει άψογα με μια παλίρροια που καταποντίζει τα πάντα, ή μια σουπερνόβα που απλώνει την αστρική ύλη στα σπλάχνα της, έως το πέρασμα του γαλαξία. Φυσικά και έχουμε να κάνουμε με ένα πολυεπίπεδο φιλμ, όπου η δύναμή του κρύβεται κυρίως στις εικόνες και λιγότερο στον λόγο.

Μια ταινία βαθιά συναισθηματική, κατανυκτική, μυστικιστική, λυρική, δωρική, ελεγειακή, Θεία.

Οφείλουμε πάντως να αναγνωρίσουμε στον Μάλικ ότι για άλλη μια φορά στόχευε ψηλά, ακόμα και αν δεν τα κατάφερε 100 τις %. Εκπληκτική ερμηνεία από τον Μπραντ Πιτ που όσο περνάνε τα χρόνια ωριμάζει όλο και περισσότερο υποκριτικά.

Το Tree of life, μπορεί να έχει κάποια σεναριακά κενά και μερικές υπερβολές, ωστόσο είναι πολύ βαριά και εγκεφαλική ταινία με μαρκόσυρτα (κάποιες φορές φαινομενικά ασύνδετα και κουραστικά) πλάνα, περίεργη σκηνοθεσία και γενικά είναι ταινία, που είτε θα λατρέψει κανείς, είτε θα τη μισήσει.

Η λυρικότητα των εικόνων, η αμφισβήτηση της θρησκείας εξυμνώντας την, και απώλεια της αθωότητας μοιάζει να είναι και ο αυτοσκοπός του Δέντρου της Ζωής. Αν και το θέμα είναι έξοχα ανεπτυγμένο, ο σκηνοθέτης χάνει τον έλεγχο.

Ως έναν βαθμό, η όλη αισθητική προσέγγιση, συγγενεύει με την τελευταία σεκάνς του 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος του Kubrick. Από κει και πέρα, όλο το υπόλοιπο είναι θέμα (εκπληκτικής) καλλιτεχνικής παραγωγής. Από την μουσική επένδυση του Alexandre Desplat έως την φωτογραφία του Emmanuel Lubezki. Οι Sean Penn και Jessica Chastain απλά προσφέρουν το φιζίκ τους, δεν τους ζητείται κάτι παραπάνω. Μόνο οι Brad Pitt ως πατέρας και Hunter McCracken στον ρόλο μικρού Τζακ καλούνται να παίξουν και βέβαια αποδίδουν σωστά.

Στο Δέντρο της ζωής χρησιμοποίησε την οικογένεια στον αμερικανικό Νότο των '50s ως χαλί για να δώσει μορφή στη μεγάλη, άγνωστη αλήθεια που γεννάει τη βία μέσα από την αταραξία. Οι εικόνες καθηλώνουν, η μουσική υποβάλλει, οι ηθοποιοί του (ειδικά ο Μπράντ Πιτ κι ο μεγάλος γιος) παίζουν θαυμάσια, αλλά το αποτέλεσμα, παρότι παραμένει μια εμπειρία, δεν αιχμαλωτίζει.

Για την ταινία του Μάλικ θα μπορούσαμε να πούμε: "ή θα την λατρέψεις ή θα σε απωθήσει και θα φύγεις τρέχοντας". Όμως, η περίπτωση του "Δέντρου της ζωής" νομίζω ότι είναι από εκείνες που χρειάζονται, όχι τόσο μια στιγμιαία αντίδραση λατρείας ή φυγής, αλλά πρωτίστως μια φιλόξενη διάθεση. Είναι από τις δημιουργίες εκείνες που εμφανίζουν τη γοητεία τους και το αληθινό τους πρόσωπο όχι από την αρχή -αφού είναι σίγουρο ότι δεν είμαστε εξοικειωμένοι με τέτοιου είδους ταινίες- αλλά στη μέση της απόστασης, σταδιακά και υπομονετικά, όταν αναπτύσσουν πλήρως τον ρυθμό τους και την ιδιαίτερη αίσθησή τους.

Στα συν της ταινίας λειτουργούν τόσο ο εξαιρετικός tough loving πατέρας του Pitt, ο οποίος αποδίδεται από τον ηθοποιό με μια ρωγματική πυγμή που πείθει καθώς τσαλακώνεται, όσο και η παγερή ομορφιά της Jessica Chastain, που αναπαράγει το πρότυπο της καθυποταγμένης μάνας/πηγής της ζωής και της αγάπης με ένα τρόπο συγκλονιστικό. Παρόλο όμως το βάθος των χαρακτήρων, και ενώ στο σύμπαν του Inarritu οι ίδιοι χαρακτήρες θα πονούσαν βουβά, στο δέντρο της ζωής υπάρχει πάντοτε ένα voice over/navigator που επεξηγεί σε κάθε στιγμή το υπεριώδες της συναισθηματικής κατάστασης των χαρακτήρων, προσδίδοντας μεν δραματικότητα, αλλά αφήνοντας ελάχιστο χώρο για προσωπική ανάγνωση.

Ο Τέρενς Μάλικ στοχάζεται γύρω από τη ζωή και την ανθρώπινη ύπαρξη, παίρνοντας θέση απέναντι στα ερωτήματα που θέτει, χωρίς όμως να δίνει, φυσικά, απάντηση. Δεν είναι αυτό το πρόβλημα της ταινίας, είναι όμως ο λόγος για τον οποίο δεν δικαιολογείται τόση διάκριση. Δυνατά χαρτιά αποτελούν οι άψογες ερμηνείες και οι καλλιτεχνικοί και τεχνικοί τομείς που είναι απλά αριστουργηματικοί. Μόνο που όλα αυτά μοιάζουν κομμάτια μιας επίδειξης σκηνοθετικών ικανοτήτων, που επί δυόμισι, σχεδόν, ώρες, δεν μπορούν παρά να κουράσουν.

Πάντως, όσο πιο πολύ το σκέφτομαι, τόσο καταλήγω στο ότι θέλησε να πάρει τα ζητήματα που είχε ακουμπήσει σε προηγούμενες ταινίες του (βλέπε Λεπτή Κόκκινη Γραμμή) και να τα φουσκώσει, να τα κάνει πιο μεγαλεπήβολα.

Στο γνώριμο λυρικό του ύφος, ο Terrence Malick δημιούργησε μια πολύ όμορφη εικαστικά ταινία, με ονειρική φωτογραφία που αποτυπώνει άριστα την αισθητική των 1950 και μελωδική μουσική, αλλά μέχρι εκεί. Η μεγάλη διάρκεια της κουράζει και το σενάριο αδύναμο, δίχως συναίσθημα, δεν παρουσιάζει τους χαρακτήρες ολοκληρωμένα, με αποτέλεσμα ούτε να τους συμπαθείς, ούτε να τους αντιπαθείς. Μάλλον αδιαφορείς για τη τύχη τους.